Kısaca
- Aynı işverende farklı sezonlarda geçen çalışmalar kıdem süresinde birleştirilir.
- Sezon arasında sözleşme çoğu zaman askıdadır; askı süresi kıdeme eklenmez.
- Yeni sezonda işe çağrılmamak, işverence yapılmış bir fesih sonucunu doğurabilir.
- Giriş-çıkış kayıtları, puantajlar ve mesajlaşmalar fazla mesai ispatında belirleyicidir.
Turizm, Akdeniz kıyısındaki ilçelerde binlerce kişinin geçim kaynağıdır ve bu sektörde çalışmanın en belirgin özelliği mevsimlik olmasıdır. Nisan ya da mayısta başlayan sezon ekim ya da kasımda sona erer; çalışanların önemli bir kısmı her yıl aynı otele ya da işletmeye geri döner. Bu düzen, kıdem tazminatından işe iadeye kadar pek çok konuda kendine özgü soruları beraberinde getirir.
Sezon arasında iş sözleşmesine ne olur?
Yargıtay uygulamasına göre her yıl düzenli olarak tekrarlanan mevsimlik işlerde iş sözleşmesi, sezon sonunda sona ermiş sayılmaz; sezonun kapanmasıyla birlikte askıya alınır. Askı süresinde işçi çalışmaz ve ücret almaz; ancak iş ilişkisi devam eder. Yeni sezon başladığında işçinin işe çağrılması beklenir.
Sözleşmenin askıda olduğu dönemde işçi başka bir işte çalışabilir. Ancak askı dönemi kıdem süresine eklenmez; kıdem yalnızca fiilen çalışılan sezonlar üzerinden hesaplanır.
Yeni sezonda işe çağrılmamak
Önceki sezonlarda düzenli olarak çalışan bir işçinin yeni sezon başladığında işe çağrılmaması, Yargıtay tarafından işverenin sözleşmeyi feshettiği şeklinde değerlendirilir. Bu durumda fesih tarihi, işçinin işe çağrılmadığını öğrendiği, yani benzer işçilerin işe başlatıldığı tarihtir.
Bu tarihten itibaren işçinin şartları varsa kıdem ve ihbar tazminatı isteme hakkı doğar. İşçi iş güvencesi kapsamındaysa, işe iade için bir ay içinde arabulucuya başvurması gerekir. Sürenin ne zaman başladığı tartışmalı olabileceğinden, işe çağrılmadığınızı fark ettiğiniz anda harekete geçmeniz önemlidir.
Yeni sezonda işe çağrılmadıysanız; diğer çalışanların işe başladığı tarihi, işverenle yazışmalarınızı ve önceki sezonların SGK kayıtlarını saklayın. Fesih tarihinin ispatı, süreleri doğrudan etkiler.
Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?
Kıdem tazminatı için aranan en az bir yıllık çalışma şartı, aynı işverende geçen sezonların toplanmasıyla değerlendirilir. Örneğin üç sezon boyunca altışar ay çalışan işçinin toplam kıdemi bir buçuk yıldır.
Hesapta son sezondaki giydirilmiş brüt ücret esas alınır. Turizm sektöründe işverenin sağladığı yemek ve lojman, düzenli ödenen primler ve ikramiyeler de ücrete eklenir. Bu nedenle bordrodaki asgari ücretle sınırlı bir hesap çoğu zaman işçinin aleyhinedir.
Fazla mesai, gece çalışması ve tatiller
Kural olarak haftalık çalışma süresi 45 saattir ve bunu aşan her saat yüzde elli zamlı ödenir. Turizm sektöründe kanun, haftalık çalışma süresinin dört aylık bir dönemde denkleştirilmesine imkân tanır; yani yoğun haftalarda yapılan fazla çalışma, sakin haftalardaki daha kısa çalışmayla dengelenebilir. Denkleştirme yapılmamışsa ya da kayıtlarla ispatlanamıyorsa fazla mesai ücreti doğar.
- Gece çalışması (20.00–06.00 arası) kural olarak yedi buçuk saati aşamaz.
- Hafta tatili: Yedi günlük dönemde en az yirmi dört saat kesintisiz dinlenme hakkı vardır; bu günde çalışılırsa ek ücret ödenir.
- Ulusal bayram ve genel tatiller: Bu günlerde çalışan işçiye her gün için bir günlük ek ücret ödenir.
Fazla mesainin ispatında giriş-çıkış kartları, vardiya çizelgeleri, iş yeri mesajlaşma grupları ve aynı dönemde çalışan arkadaşların tanıklığı belirleyicidir. Sezon boyunca bu bilgileri saklamak, ileride doğacak bir uyuşmazlıkta büyük avantaj sağlar.
Sigorta kayıtları ve eksik bildirim
Sezonluk çalışmada en sık karşılaşılan sorunlardan biri, işçinin sigortaya geç girişinin yapılması, erken çıkışının verilmesi ya da ücretin eksik bildirilmesidir. Eksik bildirilen süreler için hizmet tespit davası açılabilir. Bu dava, hizmetin geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde açılmalıdır.
e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümünüzü her sezon sonunda kontrol etmenizi öneririz.
Sezon sonunda işsizlik ödeneği
Sezonun bitmesiyle iş sözleşmesi sona eren ya da askıya alınan işçi, kanuni şartları (son 120 günde kesintisiz çalışma ve son üç yılda en az 600 gün prim) taşıyorsa işsizlik ödeneğine başvurabilir. Başvuru, işten ayrılmadan sonraki otuz gün içinde İŞKUR’a yapılmalıdır.
İşverenler için öneriler
- Her sezonun başında ve sonunda yazılı bildirim yapın; sözleşmenin askıya alındığını açıkça belirtin.
- Puantaj ve denkleştirme kayıtlarını düzenli tutun ve işçiye imzalatın.
- Yeni sezonda çağırmayacağınız işçiler için fesih bildirimini yazılı ve gerekçeli yapın.
- Yabancı personel çalıştırıyorsanız çalışma izinlerini sezon başlamadan alın.
Alacaklarınızı hesaplamak için kıdem tazminatı ve fazla mesai araçlarını kullanabilir, sezonluk çalışma başlığımıza göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Her sezon yeni sözleşme imzalıyorum; kıdemim sıfırlanır mı?
Hayır. Her sezon yeni bir sözleşme imzalansa da aynı işverende geçen sürelerin birleştirilmesi kuralı geçerlidir. Önceki sezonlar için kıdem tazminatı ödenmişse, yalnızca ödenmeyen dönemler hesaba katılır.
Otel el değiştirdi; haklarım ne olur?
İş yerinin devri hâlinde iş sözleşmeleri yeni işverene geçer ve kıdem süresi kesilmez. Devirden önceki dönemle ilgili alacaklardan eski ve yeni işveren kanunda belirtilen sınırlar içinde birlikte sorumludur.
Bahşişler ücretimin parçası mı?
Müşterilerin doğrudan bıraktığı bahşişler kural olarak ücret sayılmaz. Ancak işveren tarafından düzenli olarak dağıtılan servis ücretleri ve primler ücretin parçası olarak değerlendirilebilir.
Sezon ortasında işten çıkarıldım; ne yapmalıyım?
Fesih yazısını ve son bordroyu saklayın, SGK dökümünüzü alın. Haklı bir neden yoksa kıdem ve ihbar tazminatı, iş güvencesi kapsamındaysanız işe iade gündeme gelir; işe iade için bir ay içinde arabulucuya başvurmanız gerekir.
