Kısaca
- Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir.
- Eşler boşanmanın tüm sonuçlarında, yani velayet, nafaka, tazminat ve mal paylaşımında uzlaşmalıdır.
- Hâkim eşleri bizzat dinler; vekil aracılığıyla duruşmaya katılmak yetmez.
- Dava çoğu zaman tek duruşmada sonuçlanır; protokolün eksiksiz yazılması sonraki davaları önler.
Evliliği sona erdirme kararı hiçbir zaman kolay değildir; ancak eşler boşanmanın sonuçları konusunda uzlaşabiliyorsa süreç hem daha kısa hem de daha az yıpratıcı olur. Türk Medeni Kanunu, bu durumu “anlaşmalı boşanma” olarak düzenler ve belirli şartlar sağlandığında mahkemenin evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını ayrıca araştırmadan boşanmaya karar vermesine imkân tanır.
Bu yazıda anlaşmalı boşanmanın şartlarını, protokolün nasıl hazırlanması gerektiğini, duruşmada neler olduğunu ve sık yapılan hataları anlatıyoruz.
Anlaşmalı boşanmanın şartları
Kanun anlaşmalı boşanma için dört şart arar. Bunlardan biri eksikse dava, çekişmeli boşanma hükümlerine göre görülür.
- Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalı. Süre, evlenme tarihinden dava tarihine kadar hesaplanır. Bir yıldan kısa evliliklerde eşler tamamen uzlaşsa bile anlaşmalı boşanma mümkün değildir.
- Eşler birlikte başvurmalı ya da biri diğerinin davasını kabul etmeli. Dava çekişmeli olarak açılmış olsa bile, bir yıllık süre dolmuşsa taraflar yargılama sırasında anlaşarak davayı anlaşmalı boşanmaya dönüştürebilir.
- Hâkim tarafları bizzat dinlemeli. Eşlerin duruşmada hazır bulunması ve boşanma iradelerini serbestçe açıklaması gerekir. Avukatın tek başına katılması yeterli değildir.
- Mali sonuçlar ve çocukların durumu konusundaki anlaşma uygun bulunmalı. Hâkim, özellikle çocukların menfaatini gözeterek protokolde değişiklik yapılmasını önerebilir; taraflar bu değişikliği kabul ederse boşanmaya karar verilir.
Protokolde neler yazmalı?
Anlaşmalı boşanmanın kalbi, eşlerin imzaladığı protokoldür. Protokol ne kadar açık ve uygulanabilir yazılırsa, boşanmadan sonra çıkabilecek uyuşmazlıklar o kadar azalır. Bir protokolde en az şu başlıklar bulunmalıdır:
Velayet ve kişisel ilişki
Ortak çocukların velayetinin hangi eşe bırakılacağı ve velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocukla nasıl görüşeceği ayrıntılı yazılmalıdır. “Her hafta sonu” gibi genel ifadeler yerine gün ve saat, bayramlar, yarıyıl ve yaz tatili, doğum günleri ve çocuğun teslim alınacağı yer belirtilmelidir. Uygulamada en çok sorun, belirsiz yazılmış kişisel ilişki maddelerinden doğar.
İştirak nafakası
Çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılım için ödenecek iştirak nafakasının tutarı, ödeme günü, hangi hesaba yatırılacağı ve her yıl nasıl artırılacağı (ör. TÜFE oranında) yazılmalıdır. Artış maddesi bulunmayan protokollerde, yıllar içinde nafakanın değeri eriyerek yeni bir dava ihtiyacı doğar.
Yoksulluk nafakası ve tazminat
Eşlerden biri diğerine yoksulluk nafakası ya da maddi-manevi tazminat ödeyecekse tutarı ve ödeme şekli; ödenmeyecekse taraflardan her birinin bu taleplerinden açıkça feragat ettiği yazılmalıdır.
Mal paylaşımı
Evlilik içinde edinilen ev, araç, birikimler, krediler ve ev eşyalarının nasıl paylaşılacağı tek tek belirtilmelidir. Tapu devri öngörülüyorsa devrin ne zaman ve kim tarafından yapılacağı, kredi borcunun kim tarafından ödeneceği, ziynet eşyalarının kimde kalacağı açıkça yazılmalıdır.
Yargıtay, protokoldeki “taraflar birbirinden başkaca bir talepte bulunmayacaktır” gibi genel ifadelerin her durumda mal rejimi alacağından vazgeçme anlamına gelmediğini kabul etmektedir. Bu nedenle tartışmayı baştan önlemek için mal paylaşımının protokolde açıkça düzenlenmesi ya da bu haktan açıkça feragat edildiğinin yazılması gerekir.
Yargılama giderleri
Harç ve masrafların kim tarafından karşılanacağı ve tarafların birbirinden vekâlet ücreti talep etmeyeceği de protokolde yer almalıdır.
Protokolde düzenlenmeyen bir konu için boşanmadan sonra dava açmak mümkün olsa da, karar kesinleştikten sonra delil toplamak ve karşı tarafı uzlaşmaya ikna etmek çok daha zordur. Her başlığı imzadan önce netleştirin.
Dava nereye ve nasıl açılır?
Boşanma davası aile mahkemesinde, aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesinde açılır. Yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da eşlerin dava açılmadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yerin mahkemesidir.
Dava dilekçesine imzalı protokol, nüfus kayıt örneği ve kimlik fotokopileri eklenir; başvuru harcı ve gider avansı yatırılır. Ardından mahkeme duruşma günü verir.
Duruşma günü ne olur?
Duruşmada hâkim eşlere ayrı ayrı boşanmak isteyip istemediklerini, protokolü okuyup kabul ettiklerini ve serbest iradeleriyle imzalayıp imzalamadıklarını sorar. Protokolde çocukların yararına aykırı bir düzenleme görürse değişiklik önerebilir. Taraflar kabul ederse aynı duruşmada boşanmaya karar verilir.
Eşlerin karar sonrasında istinaf yoluna başvurmayacaklarını bildirmeleri (istinaftan feragat) kararın daha hızlı kesinleşmesini sağlar. Kesinleşen karar mahkeme tarafından nüfus müdürlüğüne bildirilir.
Süreç ne kadar sürer?
Toplam süreyi en çok mahkemenin duruşma takvimi belirler. Dilekçenin eksiksiz olması, protokolün hâkimin tereddüt etmeyeceği açıklıkta yazılması ve tarafların duruşmaya bizzat katılması süreci kısaltır.
Boşanmadan sonra: bekleme süresi ve değişiklikler
Kadın için evliliğin sona ermesinden itibaren üç yüz günlük bekleme süresi vardır; doğum yapılırsa ya da hamile olunmadığı tıbbi raporla belgelenirse mahkemeden bu sürenin kaldırılması istenebilir.
Protokolde kararlaştırılan iştirak nafakası, velayet ve kişisel ilişki düzeni sonradan koşullar değişirse yeni bir davayla değiştirilebilir. Mal paylaşımına ilişkin hükümler ise kesinleştikten sonra kural olarak yeniden tartışılamaz; bu yüzden imzadan önce dikkatle değerlendirilmelidir.
Sık yapılan hatalar
- Kişisel ilişki düzenini genel ifadelerle yazmak.
- İştirak nafakasına artış maddesi koymamak.
- Tapu ve kredi borcu gibi kalemleri “sonra konuşuruz” diye protokol dışında bırakmak.
- İnternetten bulunan hazır protokolleri ailenin durumuna uyarlamadan kullanmak.
- Duruşmada protokolün tek bir maddesine itiraz ederek anlaşmalı boşanmayı çekişmeliye dönüştürmek.
Protokolünüzün dosyanıza uygun hazırlanması için aile hukuku sayfamızı inceleyebilir, mal paylaşımında tahmini tutarı görmek için mal paylaşımı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Anlaşmalı boşanma avukatsız yapılabilir mi?
Yapılabilir; avukatla takip zorunlu değildir. Ancak protokoldeki eksik ya da belirsiz maddeler yıllarca sürebilecek yeni davalara yol açabildiğinden, protokolün bir avukat tarafından hazırlanması ya da incelenmesi önerilir.
Eşim yurt dışındaysa anlaşmalı boşanabilir miyiz?
Hâkim tarafları bizzat dinlemek zorunda olduğundan eşin duruşmaya gelmesi gerekir. Bazı durumlarda istinabe ya da ses ve görüntü bilişim sistemi (SEGBİS) yoluyla dinlenme mümkün olabilir; bu, mahkemenin takdirindedir.
Anlaşmalı boşanma davasını sonradan geri alabilir miyim?
Karar verilene kadar taraflardan biri anlaşmadan vazgeçebilir; bu durumda dava çekişmeli boşanma olarak devam eder. Karar kesinleştikten sonra geri dönüş yoktur.
Protokolde nafaka yazmazsak sonradan isteyebilir miyiz?
Yoksulluk nafakası ve tazminattan açıkça feragat edilmişse sonradan talep edilemez. Çocuklar için iştirak nafakası ise çocuğun hakkı olduğundan, koşullar değişince her zaman yeniden istenebilir.
