Kısaca
- Gerçekte bağış olan bir devrin tapuda satış gibi gösterilmesi muris muvazaasıdır.
- Mirastan mal kaçırma amacı ispatlanırsa tapunun iptali ve mirasçılar adına payları oranında tescil istenir.
- Bu dava zamanaşımına tabi değildir, ancak deliller zamanla zayıflar.
- Saklı payın zedelendiği durumlarda tenkis davası ayrıca ya da kademeli olarak açılabilir.
Miras uyuşmazlıklarının en yaygın ve en duygusal olanlarından biri, ölen kişinin sağlığında malvarlığını mirasçılardan yalnızca birine aktarmasıdır. Bu aktarım çoğu zaman tapuda “satış” olarak gösterilir; oysa ortada gerçek bir satış yoktur. Hukukumuzda bu durum muris muvazaası olarak adlandırılır ve Yargıtay’ın 1 Nisan 1974 tarihli içtihadı birleştirme kararıyla diğer mirasçılara tapu iptali yolu açılmıştır.
Muris muvazaası nedir?
Muvazaa, tarafların gerçek iradelerini gizleyerek üçüncü kişileri aldatmak amacıyla görünüşte başka bir işlem yapmasıdır. Muris muvazaasında miras bırakan (muris), gerçekte bağışlamak istediği taşınmazı, diğer mirasçıların itirazını ya da tenkis davasını önlemek için tapuda satış gibi gösterir.
Bu durumda görünürdeki satış sözleşmesi tarafların gerçek iradesine uymadığı için geçersizdir; gizlenen bağış sözleşmesi ise tapuda resmî şekilde yapılmadığından şekil eksikliği nedeniyle geçersizdir. Sonuç olarak devir hükümsüz kalır.
Davanın şartları
- Murisin sağlığında yaptığı bir devir olmalı. Genellikle taşınmaz devri söz konusudur; tapu kaydında satış olarak görünür.
- Görünürdeki işlem ile gerçek irade farklı olmalı. Bedel ödenmemiş ya da ödenen bedel taşınmazın değeriyle orantısız olmalıdır.
- Mirastan mal kaçırma amacı bulunmalı. Murisin diğer mirasçıları miras hakkından yoksun bırakma kastı aranır.
Mirastan mal kaçırma amacı nasıl ispatlanır?
Muris muvazaası davalarında ispat yükü davacı mirasçıdadır. Ancak bu tür işlemler doğası gereği gizlendiğinden, tanık dâhil her türlü delille ispat mümkündür. Mahkemeler şu olguları birlikte değerlendirir:
- Satış bedeli ile taşınmazın gerçek değeri arasındaki fark,
- Alıcının satın alma gücünün bulunup bulunmadığı,
- Murisin taşınmazı satmak için bir ihtiyacının olup olmadığı,
- Murisin diğer çocuklarına karşı tutumu, aile içi ilişkiler ve küslükler,
- Devirden sonra taşınmazı kimin kullandığı,
- Murisin malvarlığının tamamını ya da büyük kısmını tek bir mirasçıya aktarmış olması.
Yargıtay, murisin bakımını üstlenen çocuğa minnet duygusuyla yapılan devirleri ya da makul bir paylaştırma amacı taşıyan işlemleri mal kaçırma saymamaktadır. Her olay kendi koşulları içinde değerlendirilir; bu yüzden dosyanın tanık ve belgelerle güçlü kurulması önemlidir.
Dava kime karşı, nerede açılır?
Dava, taşınmazı devralan kişiye (ve gerekiyorsa sonraki maliklere) karşı, taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde açılır. Her mirasçı kendi miras payı oranında tek başına dava açabilir; diğer mirasçıların davaya katılması zorunlu değildir.
Dava açılır açılmaz tapuya ihtiyati tedbir şerhi konulması istenmelidir. Aksi hâlde davalı taşınmazı üçüncü bir kişiye devrederse dava zorlaşır. Taşınmaz iyiniyetli üçüncü kişiye devredilmişse tapu iptali yerine tazminat talebi gündeme gelebilir.
Zamanaşımı var mı?
Muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası, mutlak butlana dayandığı için zamanaşımına ya da hak düşürücü süreye bağlı değildir. Bununla birlikte yıllar geçtikçe tanıklara ulaşmak ve olayları ispatlamak zorlaşır. Hakkın uzun süre kullanılmaması, bazı durumlarda dürüstlük kuralı açısından da tartışma yaratabilir.
Tenkis davasından farkı
Tenkis davası, murisin saklı payları zedeleyen geçerli tasarruflarını, saklı payları koruyacak ölçüde indirmeye yöneliktir. Muris muvazaası davası ise tasarrufun baştan geçersiz olduğunu ileri sürer. Pratikte muris muvazaası davasının kaybedilmesi ihtimaline karşı tenkis talebinin terditli (kademeli) olarak ileri sürülmesi sık başvurulan bir yoldur. Tenkis davası, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
Arabuluculuk gerekli mi?
Muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davaları için dava şartı arabuluculuk aranmaz. Ancak taraflar arasında uzlaşma ihtimali varsa ihtiyari arabuluculuk ya da doğrudan müzakere, yıllar sürebilecek bir davanın önüne geçebilir.
Benzer bir durumla karşılaştıysanız muris muvazaası başlığımıza bakabilir, miras paylarını hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Babam sağken dava açabilir miyim?
Hayır. Muris muvazaası davası ancak miras bırakanın ölümünden sonra, mirasçılık sıfatıyla açılabilir. Sağlığında yapılan devirlere karşı mirasçıların dava hakkı yoktur.
Satış bedeli bankadan ödenmişse dava kazanılabilir mi?
Banka kaydı güçlü bir delildir; ancak paranın sonradan alıcıya geri verilmesi ya da bedelin taşınmazın değeriyle orantısız olması gibi durumlar araştırılır. Her somut olay ayrıca değerlendirilir.
Dava sonunda taşınmazın tamamı bana mı geçer?
Hayır. Tapu iptal edilerek taşınmaz, davacı mirasçının miras payı oranında onun adına tescil edilir. Diğer mirasçılar da kendi paylarını ayrıca dava edebilir.
Murisin sağlığında yaptığı bağış muvazaalı sayılır mı?
Tapuda açıkça bağış olarak yapılan devirler muvazaalı değildir; bunlara karşı muris muvazaası davası açılamaz. Saklı pay zedelenmişse tenkis davası yoluna gidilir.
