Kısaca
- Mirası kabul eden mirasçı, ölenin borçlarından kendi malvarlığıyla da sorumlu olur.
- Ret süresi, ölümü ve mirasçılığı öğrenmeden itibaren üç aydır.
- Başvuru, ölenin son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine yapılır.
- Süre içinde terekeye ait mallar üzerinde tasarruf etmek, mirası kabul anlamına gelebilir.
Bir yakının vefatıyla birlikte onun malvarlığı da borçları da mirasçılara geçer. Ölen kişinin taşınmazı ya da birikimi borçlarından fazlaysa bu sorun yaratmaz; ancak borçlar mal varlığını aşıyorsa mirasçılar hiç tanımadıkları borçlarla karşı karşıya kalabilir. Türk Medeni Kanunu bu riske karşı mirasçılara mirası reddetme imkânı tanır.
Mirası reddetmezsem ne olur?
Türk hukukunda miras, ölümle birlikte kendiliğinden mirasçılara geçer; ayrıca bir kabul beyanına gerek yoktur. Kanuni süre içinde mirası reddetmeyen mirasçı mirası kabul etmiş sayılır ve terekenin borçlarından sınırsız olarak, yani kendi malvarlığıyla da sorumlu olur. Bu nedenle borçlu bir terekeyle karşılaşan mirasçının süreyi kaçırmaması hayati önemdedir.
Ret süresi ne zaman başlar?
Üç aylık süre, yasal mirasçılar için miras bırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten başlar. Ancak ölümü öğrendiği tarihte mirasçı olduğunu bilmeyen kişiler (ör. kendisinden önceki mirasçıların reddetmesiyle mirasçı hâline gelenler) için süre, mirasçı olduklarını öğrendikleri tarihten işler. Vasiyetnameyle atanmış mirasçılar için süre, vasiyetnamenin kendilerine resmen bildirildiği tarihte başlar.
Haklı sebeplerin varlığı hâlinde sulh hâkimi bu süreyi uzatabilir ya da yeni bir süre verebilir. Ancak süre uzatımına güvenerek beklemek doğru değildir; başvuru mümkün olan en kısa sürede yapılmalıdır.
Ret nasıl yapılır?
Mirasın reddi, miras bırakanın son yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine sözlü ya da yazılı beyanla yapılır. Beyanın kayıtsız şartsız olması gerekir; “borç çıkarsa reddediyorum” gibi şarta bağlı ret geçersizdir.
Başvuruda nüfus kayıt örneği, ölüm belgesi ve kimlik bilgileri sunulur. Mahkeme, ret beyanını tutanağa geçirerek kayda alır. Mirasçılardan her biri mirası ayrı ayrı reddedebilir; bir mirasçının reddi diğerlerini bağlamaz.
Ret kararı verilmeden önce ölenin banka hesabından para çekmek, aracını satmak ya da taşınmazını kiraya vermek gibi işlemler mirası kabul olarak değerlendirilebilir. Zorunlu masraflar dışında terekeye dokunmayın.
Hükmen ret: terekenin borca batık olduğu açıksa
Ölüm tarihinde miras bırakanın ödemeden acizliği açıkça belliyse ya da resmen tespit edilmişse (ör. hakkında aciz belgesi bulunuyorsa) miras reddedilmiş sayılır. Bu durumda süre şartı aranmaz; mirasçı, kendisine karşı başlatılan takip ya da açılan davada terekenin borca batık olduğunu ileri sürebilir veya tespit davası açabilir.
Ancak hükmen redde dayanmak ispat yükü getirir. Terekenin borca batık olduğunun açıkça ortaya konması gerekir. Bu nedenle mümkünse üç aylık süre içinde gerçek ret yoluna gidilmesi daha güvenlidir.
Reddedilen pay kime geçer?
Mirası reddeden mirasçı, miras bırakandan önce ölmüş gibi kabul edilir ve onun payı kendi altsoyuna geçer. Örneğin borçlu babanın mirasını reddeden çocukların payı, bu kez onların çocuklarına (torunlara) geçer. Bu nedenle borçlu bir terekede çoğu zaman torunların da ayrıca mirası reddetmesi gerekir; aksi hâlde borç bir sonraki kuşağa yönelir.
En yakın yasal mirasçıların tamamı mirası reddederse miras, sulh mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir. Tasfiye sonunda borçlar ödendikten sonra artan bir değer kalırsa, bu değer mirasçılara verilir.
Mirasın reddi ve alacaklılar
Borca batık olmayan, yani mirasçının da kendi borçları nedeniyle alacaklılarından mal kaçırmak amacıyla reddettiği mirasa karşı, mirasçının alacaklıları reddin iptalini isteyebilir. Ret kararı, mirasçının kendi borçlarından kaçması için bir araç olarak kullanılamaz.
Reddetmeden önce: resmî defter tutulması
Terekenin borçlu olup olmadığı belli değilse mirasçılar, ret süresi içinde resmî defter tutulmasını isteyebilir. Defter tutulduktan sonra mirasçılara terekenin durumu bildirilir ve karar vermeleri için yeni bir süre verilir. Böylece mirasçılar, terekenin gerçek durumunu görerek mirası kabul ya da ret kararı verebilir.
Miras paylarını görmek için miras payı hesaplama aracımızı, son günü hesaplamak için yasal süre aracını kullanabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Mirası reddedersem ölenden kalan sigorta veya emekli maaşını alabilir miyim?
Evet. Ölüm aylığı, hayat sigortası tazminatı ve destekten yoksun kalma tazminatı gibi haklar mirasçılık sıfatından değil, kanundan ya da sözleşmeden doğan kişisel haklardır; mirası reddetmek bu hakları ortadan kaldırmaz.
Ölenin aracını kullanmak mirası kabul sayılır mı?
Terekeyi yönetmek için zorunlu olan işlemler dışında, mirasçının miras mallarını sahiplenir gibi kullanması, satması veya devretmesi mirası kabul olarak yorumlanabilir. Ret kararı verilene kadar terekeye dokunmamak en güvenli yoldur.
Ret süresi geçti; artık bir şey yapılamaz mı?
Haklı sebep varsa sulh hukuk mahkemesinden süre uzatımı istenebilir. Ayrıca terekenin ölüm tarihinde borca batık olduğu ispatlanabilirse hükmen ret yoluna başvurulabilir.
Küçük çocuklar adına mirası kim reddeder?
Velayet altındaki çocuklar adına ret beyanı yasal temsilci tarafından yapılır. Temsilcinin de mirasçı olduğu durumlarda menfaat çatışması doğabileceğinden, mahkeme kayyım atayabilir.
