Kısaca
- Size hangi sıfatla (şüpheli ya da tanık) ve hangi konuda çağrıldığınızı öğrenin.
- Şüpheli olarak susma hakkınız ve avukat yardımından yararlanma hakkınız vardır.
- Avukatsız kolluk ifadesi, hâkim önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz.
- İfade tutanağını okumadan imzalamayın; eksik ya da yanlış yazılanları düzelttirin.
Bir gün telefonla, bir davetiyeyle ya da e-Devlet bildirimiyle “ifadeniz alınacak” denildiğinde akla ilk gelen soru şudur: Ne yapmalıyım? Bu çağrı, hakkınızda bir şikâyet yapıldığı, bir olayın tanığı olduğunuz ya da bir soruşturmanın kapsamına girdiğiniz anlamına gelebilir. Doğru hazırlık, sonraki tüm süreci etkiler.
Şüpheli mi, tanık mı?
İlk iş, hangi sıfatla çağrıldığınızı öğrenmektir. Bunu çağrıyı yapan kolluk birimine ya da savcılığa sorabilirsiniz.
- Şüpheli olarak çağrıldıysanız, hakkınızda bir suç isnadı vardır. Kanun size susma ve avukat yardımından yararlanma gibi güçlü haklar tanır.
- Tanık olarak çağrıldıysanız, bildiklerinizi doğru anlatma yükümlülüğünüz vardır. Şüpheliyle nişanlılık, evlilik ya da yakın akrabalık ilişkiniz varsa tanıklıktan çekinme hakkınız bulunur. Gerçeğe aykırı tanıklık suçtur.
Çağrıya uymamak hâlinde zorla getirme kararı verilebilir. Bu nedenle çağrıyı görmezden gelmek yerine, gerekirse avukatınız aracılığıyla uygun bir gün belirlemek daha doğrudur.
Şüphelinin hakları
İfade alınmadan önce kolluk ya da savcı, şüpheliye şu hakları hatırlatmak zorundadır:
- Hakkındaki suçlamanın ne olduğunun açıkça bildirilmesi,
- Bir müdafi (avukat) seçme ve onun hukuki yardımından yararlanma hakkı; avukat tutacak durumda değilse baro tarafından görevlendirilmesini isteme hakkı,
- Yakınlarına gözaltına alındığının bildirilmesini isteme hakkı,
- Suçlamayla ilgili açıklamada bulunmama, yani susma hakkı,
- Şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteme ve lehine olan hususları ileri sürme hakkı.
Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda, çocuklarda ve kendini savunamayacak derecede malul olanlarda müdafi görevlendirilmesi zorunludur.
Susma hakkını kullanmak suçu kabul etmek anlamına gelmez ve aleyhinize yorumlanamaz. Ne söyleyeceğinizi avukatınızla netleştirene kadar bu hakkı kullanabilirsiniz.
Yasak ifade alma yöntemleri
Kanun; kötü davranma, işkence, zorla ilaç verme, yorma, aldatma, cebir ve tehdit kullanma, kanuna aykırı bir yarar vaat etme gibi yöntemlerle ifade alınmasını yasaklar. Bu yöntemlerle alınan ifade, şüphelinin rızası olsa bile delil olarak kullanılamaz.
Ayrıca avukat hazır bulunmadan kollukta alınan ifade, hâkim ya da mahkeme önünde şüpheli veya sanık tarafından doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. Bu kural, ilk ifadenin baskı altında verilmesi riskine karşı önemli bir güvencedir.
İfadeye gitmeden önce
- Çağrının konusunu ve soruşturma numarasını öğrenin.
- Olayla ilgili mesaj, fotoğraf, fatura, tanık bilgisi gibi lehinize belgeleri toparlayın.
- Olayların tarih sırasını kendiniz için not alın; ifadede çelişkiye düşmemenize yardımcı olur.
- Mümkünse ifadeden önce bir avukatla görüşün ve ifadeye avukatınızla gidin.
- Kimlik kartınızı yanınıza alın.
İfade sırasında
Sorulara sakin ve yalnızca bildiğiniz kadarıyla cevap verin. Tahmin yürütmekten, emin olmadığınız tarih ve rakamları kesinmiş gibi söylemekten kaçının. Susma hakkını tüm sorular için kullanabileceğiniz gibi, yalnızca bazı sorulara cevap vermeyi de seçebilirsiniz.
İfade bitince tutanak size okunur ya da okumanız için verilir. Okumadan imzalamayın. Söylediklerinizin eksik ya da farklı yazıldığını görürseniz düzeltilmesini isteyin. Tutanağa eklemek istediğiniz bir husus varsa bunu da yazdırabilirsiniz.
Gözaltı ihtimali
İfadeye çağrılan herkes gözaltına alınmaz. Ancak suçun niteliğine göre gözaltı kararı verilebilir. Bireysel suçlarda gözaltı süresi yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; toplu suçlarda bu süre savcının yazılı emriyle uzatılabilir. Gözaltı süresi sonunda şüpheli ya serbest bırakılır ya da tutuklama veya adli kontrol talebiyle hâkim önüne çıkarılır.
İfadeden sonra
Savcılık soruşturmayı tamamladığında ya kovuşturmaya yer olmadığına karar verir ya da iddianame düzenleyerek dava açar. Bazı suçlarda dosya önce uzlaştırma bürosuna gönderilir. Suçtan zarar gören taraf, kovuşturmaya yer olmadığı kararına tebliğden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir.
Ceza soruşturması ve kovuşturmasının diğer aşamaları için ceza hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
İfadeye gitmezsem ne olur?
Şüpheli ya da tanık olarak usulüne uygun çağrıldığınız hâlde gelmezseniz, hakkınızda zorla getirme kararı verilebilir. Mazeretiniz varsa bunu önceden bildirip yeni bir gün istemeniz daha doğrudur.
Susma hakkını kullanmak aleyhime yorumlanır mı?
Hayır. Susma hakkı anayasal bir haktır ve kullanılması tek başına suç delili ya da aleyhe bir karine olarak değerlendirilemez.
Telefonla arayan kişinin gerçekten polis olduğunu nasıl anlarım?
Arayan kişiden adını, birimini ve soruşturma numarasını isteyin; ardından ilgili karakolun ya da savcılığın resmî numarasını kendiniz arayarak teyit edin. Telefonda para, banka bilgisi ya da şifre isteyenler kesinlikle resmî görevli değildir.
İfademi sonradan değiştirebilir miyim?
Soruşturma ya da kovuşturmanın ilerleyen aşamalarında yeni beyanda bulunabilirsiniz. Ancak önceki ifadeyle çelişkiler mahkemece değerlendirilir; bu nedenle ilk ifadenin dikkatle verilmesi önemlidir.
